PTO en PTA maken: van leerdoel naar een doordacht toetsprogramma

Wat is het verschil tussen een PTO en een PTA?

Het vakwerkplan beschrijft waarom je als sectie bepaalde keuzes maakt. In het toetsprogramma werk je uit wat die betekenen voor de toetsing. De jaarplanning laat zien wanneer het onderwijs en de toetsmomenten plaatsvinden.

Een PTO-voorbeeld: eerst feedback, dan de eindversie

Deze fictieve sectie Nederlands laat leerlingen een voorstel voor een beter schoolplein schrijven. De afspraak uit het vakwerkplan krijgt hier een concrete uitwerking: feedback komt vóór de beoordeling van de eindversie.

NE2-01

Conceptvoorstel schoolplein

Periode 2

NE2-02

Definitief voorstel schoolplein

Periode 2

NE2-03

Voorstel mondeling verdedigen

Periode 3

Dit is een uitsnede, geen volledig PTO of PTA. Het eerste moment telt niet mee voor het rapportcijfer. De wegingen 2 en 1 zijn factoren, geen percentages van het jaarcijfer. De volledige cijferberekening en herkansingsafspraken leg je als school afzonderlijk vast.

De doelen zijn zelf geformuleerde leerdoelen voor dit voorbeeld, geen letterlijke kerndoelen of eindtermen. Het Word-werkblad bevat dezelfde acht velden en drie feedbackafspraken.

Hetzelfde toetsprogramma in Curriculum Playground

In het Toetsplan zie je de toetsen per leerjaar, vak en onderwijsonderdeel bij elkaar. In deze opname staat de eindversie van het schoolpleinvoorstel open. Je herkent de code, toetsvorm, duur, weging en afspraken uit het voorbeeld.

Vergroot ↗

In deze inrichting staat de doelbeschrijving in het vrije veld Domein en de feedbackafspraak bij Omschrijving. Dat is geen automatische koppeling aan een leerdoel. De perioden staan in het werkblad; deze Toetsplan-opname toont de groepering per onderwijsonderdeel.

Je kunt hiermee bijvoorbeeld bespreken of de toetsvorm past bij het doel en of de momenten logisch op elkaar volgen. Welke velden beschikbaar zijn, hangt af van jullie inrichting en rechten. De handleiding voor het Toetsplan beschrijft de bediening.

Een toetsprogramma maken met je sectie

Begin met een samenhangende reeks opdrachten. Leg naast het huidige overzicht ook de doelen, beoordelingscriteria en enkele geanonimiseerde leerlingproducten. Dan gaat het gesprek over wat leerlingen daadwerkelijk laten zien.

1. Bepaal voor wie het programma geldt

   Noteer schoolsoort, leerjaar, schooljaar en bij een PTA het cohort. Leg vast welke doelenset of welk examenprogramma je gebruikt. Gebruik bij een wijziging niet stilzwijgend een andere versie.

2. Werk terug vanuit het leerdoel

   Wat moet de leerling kunnen laten zien? Kies vervolgens een passende opdracht en criteria. Een mondelinge verdediging laat andere aspecten zien dan een schriftelijk voorstel; beide hoeven niet hetzelfde te toetsen.

3. Geef feedback een plek in de volgorde

   Bepaal waar leerlingen kunnen oefenen, welke informatie zij terugkrijgen en bij welk volgend moment zij die gebruiken. Maak expliciet welke momenten meetellen en welke niet.

4. Bespreek planning, weging en herkansing

   Bekijk het overzicht ook naast dat van andere vakken. Waar stapelt de belasting zich op? Zijn de wegingen uitlegbaar? Verwijs bij herkansingen naar de schoolafspraak en controleer of die voor deze toets geldt.

5. Leg beoordeling en onderhoud vast

   Spreek af wie criteria afstemt, wijzigingen beheert en na afloop het leerlingenwerk bespreekt. Volg voor een PTA daarnaast de formele procedure. Een gewijzigd document is niet vanzelf een geldig vastgesteld PTA.

Een PTA opstellen vraagt om een extra controle

Voor het schoolexamen volstaat het voorbeeld hierboven niet. Gebruik het geldende examenprogramma en betrek de examensecretaris en examencommissie. Bespreek in ieder geval:

• Dekking en herkomst: welke verplichte schoolexamenstof wordt waar afgesloten? Maak onderscheid met onderdelen van de centraal-examenstof die je óók in het schoolexamen opneemt en met schooleigen onderdelen.
• Uitvoering: zijn inhoud, vorm, tijdvakken, weging, cijferberekening en herkansingsmogelijkheden voldoende duidelijk voor leerlingen en betrokken collega's?
• Vaststelling en communicatie: volgt de school de geldende procedure en termijn? Betrek de examencommissie en medezeggenschap volgens hun rol. Controleer een wijziging na vaststelling afzonderlijk.

Dit zijn aandachtspunten, geen volledige juridische checklist. Raadpleeg de SLO-handreiking voor het opstellen van een PTA, de uitleg van de Rijksoverheid over schoolexamens en de toelichting van de Inspectie op de kwaliteit van schoolexamens.

Veelgestelde vragen over PTO en PTA